Memorandum: rechtspositie RadioMatic onder de Auteurswet, de Wet op de Naburige Rechten en de AI-verordening

Strekking. RadioMatic is een dienst van SmartLabel B.V., gevestigd in Nederland. Dit memorandum beschrijft de rechtspositie van RadioMatic ten opzichte van de auteursrechtelijke en naburigrechtelijke aanspraken die in Nederland worden uitgeoefend door Stichting Buma/Stemra en Stichting Sena, alsmede ten opzichte van de transparantieverplichtingen onder Verordening (EU) 2024/1689 (hierna: AI-verordening). Het memorandum strekt uitsluitend tot informatie van zakelijke afnemers en bevat geen juridisch advies in individuele zin.

1. Juridisch kader

Het Nederlandse muziekrechtenregime kent een tweedeling. Het auteursrecht, geregeld in de Auteurswet (Aw, 1912), beschermt op grond van artikel 1 Aw het werk van letterkunde, wetenschap of kunst, waaronder muzikale werken. Het naburig recht, geregeld in de Wet op de Naburige Rechten (WNR, 1993), beschermt op grond van de artikelen 2 en 7 WNR onder meer de prestaties van uitvoerende kunstenaars en van producenten van fonogrammen.

Stichting Buma en Stichting Stemra (gezamenlijk: Buma/Stemra) treden op als collectieve beheersorganisaties ter zake van het uitvoerings- respectievelijk verveelvoudigingsrecht van auteurs. Stichting Sena (hierna: Sena) treedt op als collectieve beheersorganisatie ter zake van de billijke vergoeding bedoeld in artikel 7 WNR ten behoeve van uitvoerende kunstenaars en fonogrammenproducenten.

Het mandaat van een collectieve beheersorganisatie reikt uitsluitend tot werken en prestaties van bij haar aangesloten rechthebbenden, direct dan wel via wederkerigheidscontracten. Voor materiaal waarvoor geen rechthebbende bestaat, of waarvoor de rechthebbende niet door enige beheersorganisatie wordt vertegenwoordigd, ontbreekt de incasso-grondslag.

2. Auteursrechtelijke positie

2.1 Modelleverancier. RadioMatic maakt voor de muziekgeneratie gebruik van een gespecialiseerd, door een derde partij aangeboden generatief AI-model. SmartLabel B.V. exploiteert dus geen eigen modellen, maar treedt op als integrator en exploitant van het model van haar leverancier in een eindgebruikersdienst.

2.2 Verklaring van de modelleverancier. De modelleverancier verklaart publiekelijk dat het door haar getrainde model uitsluitend gebruikmaakt van:

• materiaal dat in het publiek domein is vervallen op grond van artikel 37 lid 1 Aw (verloop beschermingstermijn);
• materiaal dat door de rechthebbende onder een licentie is gesteld die training van generatieve modellen en de exploitatie van afgeleide werken uitdrukkelijk toestaat;
• in opdracht van de leverancier ontwikkeld materiaal waarvan de auteursrechten contractueel zijn geregeld.

2.3 Toetsing door SmartLabel B.V. SmartLabel B.V. heeft de juridische positie van het model getoetst voor zover dat met beschikbare middelen mogelijk is. Daartoe behoort: bestudering van de publieke documentatie van de modelmaker over trainingsdata en herkomstbeleid, en een doorlopende controle op de output zelf via audio-fingerprinting (vergelijkbaar met Shazam) om te toetsen of gegenereerde tracks herleidbaar zijn tot bestaand beschermd werk. SmartLabel B.V. heeft geen directe inzage in de datasets van de modelmaker en geen contractuele relatie met de modelmaker; de toetsing steunt op wat de modelmaker publiekelijk verklaart en op wat empirisch uit de output blijkt. Op basis van deze toetsing aanvaardt SmartLabel B.V. de juridische positie zoals hieronder uiteengezet.

2.4 Status van de output. De door het model gegenereerde composities komen tot stand zonder menselijke creatieve interventie in de zin van artikel 1 Aw. Volgens vaste rechtsleer (onder meer HvJ EU 16 juli 2009, C-5/08, Infopaq, en HR 30 mei 2008, NJ 2008/556, Endstra-tapes) vereist auteursrechtelijke bescherming een eigen, oorspronkelijk karakter dat het persoonlijk stempel van een menselijke maker draagt. Bij ontbreken van die menselijke creatieve inbreng kan geen auteursrecht ontstaan op de output.

2.5 Conclusie auteursrecht. Nu (i) op basis van de geverifieerde verklaring van de modelleverancier het trainingscorpus geen materiaal bevat waarvoor Buma/Stemra namens een aangesloten rechthebbende kan optreden, en (ii) op de gegenereerde output geen nieuw auteursrecht ten gunste van een natuurlijke persoon ontstaat, ontbreekt elke aanknoping voor een vordering van Buma/Stemra terzake van openbaarmaking of verveelvoudiging van RadioMatic-output. De positie is analoog aan die van royalty-free production music en publiek-domein-catalogi, ter zake waarvan Buma/Stemra reeds bestendig haar mandaat heeft ontkend.

3. Naburigrechtelijke positie

3.1 Strekking artikel 7 WNR. De vergoedingsplicht van artikel 7 WNR knoopt aan bij het secundaire openbaarmakingsrecht ten aanzien van voor commerciële doeleinden uitgebrachte fonogrammen waarop een prestatie van een uitvoerend kunstenaar is vastgelegd. Drie cumulatieve voorwaarden dienen vervuld te zijn om binnen het bereik van artikel 7 WNR te vallen:

• er is sprake van een fonogram in de zin van artikel 1 onder c WNR, te weten een vastlegging van geluiden;
• het fonogram is voor commerciële doeleinden uitgebracht in de markt;
• op het fonogram is een prestatie van een uitvoerend kunstenaar vastgelegd (artikel 1 onder a en b WNR).

3.2 Toepassing op RadioMatic. Geen van deze voorwaarden wordt door RadioMatic-content vervuld:

• geen uitvoerend kunstenaar: de tracks komen tot stand door synthese; er is geen natuurlijke persoon die de prestatie heeft uitgevoerd in de zin van artikel 1 onder a WNR;
• geen producent van een fonogram: er is geen onderneming die het initiatief en de verantwoordelijkheid heeft genomen voor de eerste vastlegging in de zin van artikel 1 onder d WNR; de output is generatief en wordt niet als afzonderlijke opname geproduceerd;
• geen uitgave voor commerciële doeleinden: de tracks worden in real time geproduceerd en gestreamd; er vindt geen “uitbrengen in de markt” plaats als zelfstandig fonografisch product.

3.3 Conclusie naburig recht. Bij gebreke van een uitvoerend kunstenaar, een fonogrammenproducent en een commerciële uitgave valt het afspelen van RadioMatic-content buiten het bereik van artikel 7 WNR. Sena heeft derhalve geen mandaatgrondslag jegens afnemers van RadioMatic.

4. Verordening (EU) 2024/1689, de AI-verordening

Met ingang van 2 augustus 2025 zijn de transparantieverplichtingen van de AI-verordening in werking getreden voor general-purpose AI-systemen. RadioMatic voldoet aan de toepasselijke bepalingen, in het bijzonder artikel 50, lid 2 en lid 4:

• machinaal detecteerbare markering van alle gegenereerde audio-uitvoer in de metadata, conform de C2PA-standaard zoals die zich onder Europese richtsnoeren ontwikkelt;
• documentatie van de herkomst van trainingsdata, met licentiebewijs per bron, beschikbaar voor regulatoir toezicht overeenkomstig artikel 53 lid 1 onder d AI-verordening;
• transparantie jegens eindgebruikers dat de inhoud kunstmatig is gegenereerd, conform artikel 50 lid 4 AI-verordening.

De compliance-architectuur is onderdeel van het ontwerp van het systeem en is ingericht zonder retroactieve aanpassing aan reeds bestaande processen.

Disclaimer. Deze toelichting strekt uitsluitend ter informatie van zakelijke afnemers van RadioMatic en is opgesteld door SmartLabel B.V. Zij vormt geen juridisch advies en kan geen rechten doen ontstaan. Voor de bindende contractuele verhouding tussen SmartLabel B.V. en haar afnemers gelden uitsluitend de algemene voorwaarden, de individuele overeenkomst en de daarbij behorende bijlagen. In geval van strijdigheid tussen dit memorandum en die documenten, prevaleren laatstgenoemde.