Bestaat rechtenvrije muziek nog? Wat Sena sinds 2024 zegt

Wat Sena per 1 januari 2024 veranderde

Rechteninclusieve muziek werd verkocht als achtergrondmuziek waarbij met één abonnement alles geregeld was. De makers waren niet aangesloten bij Buma/Stemra, en de aanbieder stelde dat hij ook de rechten op de opnames zelf had geregeld. Sena heeft dat na het arrest van de Hoge Raad uit 2020 nog een tijd gedoogd.

Daar is een einde aan gekomen. "Sena heeft per 1 januari 2024 het gedoogbeleid beëindigd ten aanzien van het gebruik van zogenoemde ‘rechteninclusieve’ muziek. Vanaf die datum geldt ook voor dit repertoire onverkort de wettelijke verplichting tot betaling van een billijke vergoeding voor de openbaarmaking van commerciële fonogrammen aan Sena," staat op sena.nl. Volgens Sena is dat ruim drie jaar vooraf aangekondigd bij de aanbieders (Sena, rechteninclusieve muziek vanaf 2024 onder licentie).

De zin "rechtenvrije muziek bestaat niet meer" staat niet op sena.nl. Het dichtst in de buurt komt een e-mail van Sena uit oktober 2024, die de rechtbank Gelderland in een vonnis citeert. "Ook door uzelf gecomponeerde muziek is niet “rechtenvrij voor Sena”," schreef Sena daarin. In die zaak kreeg Sena overigens geen gelijk. Daarover hieronder meer (ECLI:NL:RBGEL:2025:6175, r.o. 2.6).

Dat rechtenvrij alleen voor Buma/Stemra opging, komt doordat de twee organisaties verschillend werken. Buma/Stemra kan alleen innen voor makers die zich bij Buma/Stemra of een zusterorganisatie hebben aangesloten. Sena int de vergoeding voor uitgebrachte opnames op grond van de wet, en is daarvoor de enige die dat mag. Hoe de twee rekeningen verder verschillen staat bij rechtenvrije muziek voor commercieel gebruik.

Waarom een licentie van de aanbieder je niet helpt

Artikel 7 van de Wet op de naburige rechten bepaalt dat je een voor commerciële doeleinden uitgebracht fonogram zonder toestemming van de artiest en de producent mag afspelen, mits je daarvoor een billijke vergoeding betaalt. Artikel 15 zegt dat die vergoeding wordt betaald aan de aangewezen organisatie, "die met uitsluiting van anderen met de inning en verdeling van deze vergoeding is belast". Die organisatie is Sena.

De Hoge Raad heeft in 2020 uitgemaakt hoe ver dat gaat. Een muziekuitgever en producent had rechtstreeks met Tel Sell afgesproken wat die voor zijn muziek betaalde, met muziek van een componist die niet bij Buma/Stemra was aangesloten. Volgens de Hoge Raad komt "niet alleen de bevoegdheid tot inning en verdeling van de billijke vergoeding, maar ook de bevoegdheid tot vaststelling daarvan exclusief aan Sena" toe. Artiesten en producenten kunnen die vergoeding dus niet zelf met een gebruiker afspreken (ECLI:NL:HR:2020:1300, r.o. 3.1.7). Die zaak ging over televisie, maar kantonrechters passen hetzelfde toe op muziek in een zaak.

Twee voorbeelden uit 2025. Een Chinees restaurant in Overijssel betaalde een Belgische aanbieder voor een SD-kaart met muziek. De kantonrechter oordeelde dat zo’n aanbieder "niet gelijk te stellen" is met Sena, wees de vordering van € 1.015,66 toe en verbood het restaurant nog muziek te draaien zonder Sena-licentie (ECLI:NL:RBOVE:2025:2179, r.o. 5.6 en 5.7). Een Grieks restaurant in Limburg had van zijn aanbieder te horen gekregen dat "alles geregeld was". Die zaak eindigde in een regeling waarin het restaurant zich verplichtte € 2.500 aan Buma en Sena samen te betalen, inclusief kosten. De kantonrechter noemde de rol van de aanbieder daarbij "zeer kwalijk" (ECLI:NL:RBLIM:2025:6795, r.o. 4.2 en 5.2).

De licentie die je bij een aanbieder van stockmuziek koopt regelt dus je afspraken met die aanbieder. De Sena-vergoeding valt daar niet onder, ook niet als het contract dat wel zegt. Wat er gebeurt als die rekening alsnog komt, staat bij een boete van Buma/Stemra.

Sena krijgt niet altijd gelijk

Er is één uitspraak waarin Sena verloor. Een restaurant in Gelderland draaide alleen muziek die de eigen bestuurder had gecomponeerd, geproduceerd en uitgevoerd. De muziek was alleen voor het restaurant gemaakt en niet beschikbaar voor anderen. Sena stelde dat ook daarvoor betaald moest worden. De kantonrechter wees dat op 30 juli 2025 af. Het arrest van de Hoge Raad gaat over wie de vergoeding int, maar "dit laat echter onverlet dat sprake moet zijn van een ’voor commerciële doeleinden uitgebracht fonogram’, wat in deze kwestie niet het geval is" (ECLI:NL:RBGEL:2025:6175, r.o. 4.7). Dat is precies de grond waarop wij staan. Onze muziek wordt voor één station gemaakt, wordt niet uitgebracht en is voor niemand anders te beluisteren.

Dat je muziek draait om de sfeer te verbeteren en meer te verkopen, maakt er volgens de rechter nog geen uitgebracht fonogram van. "Daarvoor is op z’n minst noodzakelijk dat het fonogram publiekelijk beschikbaar is," schrijft hij. Welke apparatuur je gebruikt doet er ook niet toe (r.o. 4.9).

De rechter gaf er wel een grens bij. Een fonogram dat online zo beschikbaar wordt gesteld dat iedereen het kan beluisteren wanneer en waar hij wil, geldt ook als uitgebracht, zelfs zonder commerciële bedoeling (r.o. 4.6, artikel 7 lid 2 Wnr). Zodra de zelfgemaakte muziek wordt uitgebracht of online komt te staan, is de vergoeding wel verschuldigd (r.o. 4.11). Dat verklaart ook waarom stockmuziek er wel onder valt, want die staat vrijwel altijd in een catalogus die iedereen online kan beluisteren. Het is bovendien één vonnis van één kantonrechter, geen vaste lijn.

Aan de kant van Buma/Stemra ligt de grens anders. Is de maker niet aangesloten, dan kan Buma/Stemra niet innen. Buma/Stemra waarschuwt er wel bij dat de maker zelf dan nog geld kan eisen, en dat het je daartegen niet kan beschermen. "Wij als BumaStemra kunnen muziekgebruikers alleen beschermen tegen de eisen van aangesloten muziekmakers," staat in de veelgestelde vragen (BumaStemra, moeten de makers aangesloten zijn). Welke routes er zijn om muziek te draaien zonder die rekeningen, staat bij muziek zonder Buma en Sena.

En muziek die volledig door AI is gemaakt?

Aan de kant van Buma/Stemra is het antwoord duidelijk. Buma/Stemra schrijft zelf dat "volledig door AI gemaakte werken zonder menselijke creatieve bijdrage" niet in aanmerking komen "voor registratie, auteursrecht of betaling" (BumaStemra, door AI gemaakte werken). Dat geldt voor muziek zonder menselijke componist of tekstdichter. Het veronderstelt wel dat het model geen bestaande muziek van aangesloten makers nabootst, en dat hangt af van waarop het is getraind. Dat staat uitgewerkt bij AI-muziek voor bedrijven.

Aan de kant van Sena is het een standpunt. Een uitvoerend kunstenaar is volgens artikel 1 Wnr een persoon die een werk uitvoert, en bij volledig gegenereerde muziek is die er niet. En artikel 7 vraagt een fonogram dat voor commerciële doeleinden is uitgebracht, terwijl muziek die voor één station wordt gegenereerd en alleen in de zaken van klanten klinkt, niet wordt uitgebracht en niet voor het publiek beschikbaar wordt gesteld. Er is geen uitvoerend artiest en de muziek wordt niet als fonogram uitgebracht. Zo onderbouwen wij dat in ons juridisch memorandum.

Sena denkt daar anders over. "Het gebruik van (illegale) met AI gegenereerde muziek ontslaat gebruikers niet van de verplichting tot betaling van een vergoeding voor de openbaarmaking van muziek," schrijft Sena op zijn pagina over AI (Sena over AI). Maar Sena kreeg geen gelijk toen het bij de rechter een vergoeding eiste voor muziek die niet was uitgebracht. Dat de wet naast opnames van een uitvoering ook opnames van "andere geluiden" als fonogram ziet, verandert daar niets aan, want de doorslag geeft of de muziek is uitgebracht.

Bij volledig door AI gemaakte muziek is er aan de kant van Buma/Stemra dus niets te innen. Voor Sena is de grondslag de Wet op de naburige rechten, en die vraagt in artikel 1 en 7 om een fonogram dat voor commerciële doeleinden is uitgebracht. Muziek die voor één station wordt gemaakt en alleen daarheen wordt gestreamd, wordt niet uitgebracht. Op precies die grond kreeg Sena in juli 2025 bij de kantonrechter in Gelderland geen gelijk (ECLI:NL:RBGEL:2025:6175).

Een aanbieder belooft muziek zonder Buma en Sena. Waar let je op?

Meerdere aanbieders beloven dit, en ze onderbouwen het verschillend. Stel twee vragen. Waarom is er geen Buma/Stemra verschuldigd, omdat de makers niet zijn aangesloten of omdat er geen menselijke maker is? En waarom geen Sena, is de muziek ooit uitgebracht of ergens online te beluisteren?

Vraag naar de onderbouwing en niet naar een certificaat. Een verklaring of certificaat van een aanbieder bindt Sena niet, want Sena kijkt naar de wet en naar de muziek die je draait. Een goede onderbouwing noemt de wetsartikelen, de feiten over hoe de muziek tot stand komt en de uitspraken waarop hij steunt, en staat op papier.

Vraag ook wat er gebeurt als er toch een factuur komt. Helpt de aanbieder je dan met de onderbouwing, en wat staat daarover in het contract? Een aanbieder van gewone stockmuziek die zegt dat Sena bij de prijs is inbegrepen, moet kunnen laten zien dat hij voor jouw zaak een licentie bij Sena heeft. Anders ligt die rekening na 2024 gewoon bij jou.